British North America Act (1867): Skapa Canada — men ikkje uavhengigheit

BNA-akten (no Constitution Act, 1867) gjorde Canada ikkje uavhengig. Den skapa ein føderalt dominion innenfor det britiske imperiet — sjølvstyrt internt, men underordna i utenrikspolitikk, forsvar og konstitusjonsendring.

Kva BNA-akten eigentlig gjekk

• Forena Canada West (Ontario), Canada East (Quebec), Nova Scotia, New Brunswick → Dominion of Canada (1. juli 1867).
• Føderal struktur: Parlament (Underhus + Senats), provinsiale forsamlingar, maktdeling (s. 91/92).
• Westminster-stil sjølvstyre: Kabinett ansvarleg overfor valgte Underhus.
• Britisk monark forblid hovudstat (representert av Generalguvernør).
• UK-parlamentet beholdt: makt til å forkasta canadiske lover, endra BNA-akten, erklære krig, føre diplomati.

Steg mot full suverenitet

1. 1919: Canada signerer Versailles-traktat sjalv (første internasjonale traktat).
2. 1926 Balfour-erklæring: Dominion = «autonome fellesskap innanfor det britiske imperiet, likeverdig i status».
3. 1931 Westminster-statutt: UK-parlamentet avstår frå lovgivande myndighet over dominion (med mindre dominion ber om det). Dette er Canadas juridiske uavhengigheitsdato.
4. 1947: Canadian Citizenship Act — eigen nasjonalitet (tidlegare «britiske undersåtar»).
5. 1949: Appell til Judicial Committee of Privy Council avskaffa (Høgsterett endelig).
6. 1982: Constitution Act, 1982 — repatriering, endringsformel, Rettighetskarta. UK-parlamentets siste juridiske rolle ender.

Kvarfor forvirringa?

1867 er Konføderasjonen — fødselsdagen for landet som føderal enheit. Men «uavhengigheit» er ein prosess, ikkje ei hending. Canada Day (1. juli) feirar 1867; juridiske fagfolk merker 1931. Begge har rett i sitt kontekst.

Kort sagt: BNA-akt = internt sjølvstyre. Westminster-statutt = internasjonal juridisk personlighet. 1982 = full konstitusjonell autonomi.